آپیوم گراویولنس (کرفس)
خانواده: چتریان⁽¹⁾ (Umbelliferae)
ماده اولیه: تنتور⁽²⁾ حاصل از دانه گیاه
تأثیرات بنیادین
این دارو باعث شتاب گرفتن فرآیندهای ذهنی و تحریک دستگاه عصبی محیطی⁽³⁾ میشود. بیمار حس میکند افکارش مسابقه میدهند و توانایی توقف آنها را ندارد. افزون بر این، بیقراری حرکتی چنان شدید است که فرد در هیچ وضعیتی آرام نمیگیرد؛ مدام دست و پا را تکان میدهد و حتی چند دقیقه نمیتواند بیحرکت بنشیند یا بخوابد.
احساس تاخت و تاز ذهن بسیار ناخوشایند و آزاردهنده است. هنگام تلاش برای خواب نیز ذهن خاموش نمیشود. بیمار ناچار به فکر کردن است و گاهی تا ساعت ۳ یا ۴ بامداد بیدار میماند، در حالی که مدام غلت میخورد، ور میرود و فکر میکند. اگر سرانجام به خواب رود، تنها ده تا پانزده دقیقه طول میکشد و بدون احساس شادابی بیدار میشود. با این حال، میزان خستگی با مقدار کم خواب متناسب نیست؛ گویی تمام بدن با سرعتی فراتر از حد معمول کار میکند. در حالت خستگی، فرد احساس میکند چشمانش به درون حدقه فرو رفتهاند.
از دیگر ویژگیهای این دارو، تسریع ترشحات غشاهای مخاطی و زخمها در کنار ایجاد احتباس ادرار است. ترشح فراوان از زخمهای در حال دانهبندی⁽⁴⁾ یک نشانه مهم به شمار میرود. همچنین به نظر میرسد که آپیوم باعث افزایش ترشحات اسیدی معده شده و در نتیجه سوزش سر دل⁽⁵⁾ و احساس گودی و تهی شدن معده ایجاد میکند که با صرف غذا تا حدی بهبود مییابد. بیخوابی ممکن است ناشی از گرسنگی ساینده باشد؛ بیمار مجبور میشود برای بازگشت به خواب مجدداً غذا بخورد. علائم معدی و سردرد با خوردن غذا تسکین مییابند.
نکات کلی
به طور کلی، هوای آزاد و غذا خوردن وضعیت بیمار را بهتر میکند. کهیر⁽⁶⁾ همواره همراه با لرز ظاهر میشود. پیش از بروز کهیر، فشار یا دردی در معده حس میگردد، اما به محض نمایان شدن ضایعات کهیری، درد معده کاملاً برطرف میشود. همچنین دردهای روماتیسمی⁽⁷⁾ به محض تشکیل زخمها ناپدید میگردند.
علائم بر اساس نواحی بدن
سر: سردردی که در ناحیه پیشانی بالای چشم راست و شقیقه راست احساس میشود، با رفتن به رختخواب تشدید شده و تمام شب ادامه مییابد، اما هنگام صبحانه بهتر میشود. نوع دیگر سردرد از شقیقه چپ شروع شده و به سمت چپ صورت و بالای سر کشیده میشود. سردرد ضرباندار که در شقیقه حس میگردد، با نور بدتر و با استراحت بهتر میشود، هرچند ضربان ادامه دارد. سردرد ممکن است تمام روز طول بکشد و با غذا خوردن و هوای آزاد بهبود یابد. پوست سر به لمس حساس است.
چشم: احساس فرورفتگی کره چشم در حدقه.
گوش: کاهش شنوایی نسبی که در سمت چپ شدیدتر است، همراه با ترشح مزاحم از گوش⁽⁸⁾.
بینی: عطسه صبحگاهی همراه با ترشح آبکی، و نیز ترشح سفت و به رنگ مروارید از سوراخهای بینی.
دهان: وجود نقطه حساس روی نوک زبان. درد دندان که با نگه داشتن آب سرد در دهان تسکین مییابد.
گلو: کام نرم و حلق⁽⁹⁾ دردناک، قرمز تیره و متورم هستند. عبور هوا از پشت سوراخهای بینی به پایین، باعث آسیب و درد در پشت گلو میشود.
معده: احساس زخم در معده که با خوردن غذا تا حدی برطرف میشود. سوزش سر دل، احساس خالی شدن معده (بهبود با غذا)، تهوع، احساس ناخوشایند همراه با آروغ، برگشت غذا با طعم کرفس. تمایل به میوههایی مانند پرتقال و سیب و نیز بلغور جو دوسر.
شکم: دردی که از ناحیه شکم مستقیم به راست روده کشیده میشود، همراه با این باور که نمیتواند مدفوع را حتی برای یک لحظه نگه دارد.
ادرار: احتباس مقاومتی ادرار که تنها با سوند⁽¹⁰⁾ قابل تخلیه است.
دستگاه تناسلی زنان: قاعدگی همراه با درد. دردهای تیز در تخمدانها که در ناحیه تهیگاهی چپ شدیدتر است و به راست انتشار مییابد؛ با دراز کشیدن به پهلوی چپ و خم کردن پا بهبود مییابد.
پشت: درد در استخوان خاج (ساکروم) که با دراز کشیدن بدتر و با بلند شدن و راه رفتن بهتر میشود. در زمان سردرد، عضلات پشت گردن هنگام حرکت دردناک و به لمس حساس هستند.
اندامها: دردهای رشدی (Growing pains).
خواب: بیخوابی پس از نیمهشب، به ویژه بعد از ساعت ۲ یا ۳ بامداد. بیخوابی ناشی از گرسنگی یا ناشی از فعالیت اجباری ذهن. خوابی که طراوت و تازگی به همراه ندارد. با وجود کمخوابی، فرد احساس خستگی متناسب ندارد.
پوست: خارش در نقاط گوناگون بدن که هنگام درآوردن لباس در شب بدتر میشود. کهیر، جوش قرمز و خارشدار در قسمت بالایی رانها، و زخمهای در حال دانهبندی با ترشح زیاد.
موارد کاربرد بالینی
· کهیر همراه با خارش شدید و بیقراری ذهنی و جسمی، به ویژه زمانی که با دردهای معده به طور متناوب ظاهر شود.
· زخمهای در حال دانهبندی که با دردهای روماتیسمی جابهجا میشوند.
· احتباس ادرار.
· سردردها.
· برگشت غذا در شیرخواران.
مقایسه با داروهای مشابه
· کافه کرودا⁽¹¹⁾: هر دو برای مسابقه ذهن به کار میروند، اما آپیوم بیقراری حرکتی بارزتری دارد.
· بلادونا⁽¹²⁾: هر دو سردرد ضرباندار ایجاد میکنند؛ در بلادونا سردرد بسیار شدیدتر، همراه با گرگرفتگی و حساسیت مفرط به نور است، در حالی که در آپیوم ضربان ممکن است بدون درد یا خفیف باشد.
· ایتوزا⁽¹³⁾: هر دو برای برگشت غذا در شیرخواران اندیکاسیون دارند؛ ایتوزا مختص استفراغ شیر لخته شده با ضعف شدید مرگآسا است، در حالی که آپیوم با طعم کرفس در برگشت مشخص میشود.
· اورتیکا اورنس⁽¹⁴⁾: هر دو در درمان کهیر مؤثرند، اما آپیوم الگوی متناوب با درد معده و احتباس ادرار را نشان میدهد.
دوز مصرف
دامنه دوزهای قابل استفاده از ۳X تا ۱M (بسته به شرایط حاد یا مزمن و تشخیص پزشک).
گزارش مورد بالینی
بیماری ۳۰ ساله، زن، با موهای بلوند و هیکلی نسبتاً ظریف. به مدت دو هفته از احساس «پری» عجیب در تمام سر همراه با ضربان مداوم بدون درد شکایت داشت. همچنین از درد خستهکننده در ناحیه خاج (ساکروم) رنج میبرد که با ایستادن و فشار دادن بهتر میشد. او احساسات سر را به مطالعه بیش از حد نسبت میداد. پزشک یک دوز از پتانسیل CM آپیوم گراویولنس تجویز کرد. ضربان بدون درد و احساس پری سر به سرعت برطرف شد، اما کمردرد بهبود نیافت. (منبع: International Hahnemanian Association, 1890, p. 375)
---
پاورقیهای تخصصی
⁽¹⁾ چتریان (Umbelliferae/Apiaceae): خانواده بزرگی از گیاهان گلدار که معمولاً دارای ساقههای توخالی و گلآذینهای چترمانند هستند. در هومیوپاتی، اغلب داروهای این خانواده بر روی سیستم گوارشی، عصبی و غدد تأثیر میگذارند.
⁽²⁾ تنتور (Tincture): در داروسازی هومیوپاتی، به عصاره مایع یک ماده که در یک حلال (معمولاً مخلوطی از آب و الکل) حل شده است، گفته میشود. تنتور مادر پایه اولیه برای تهیه رقتها و قدرتمندسازیهای متوالی است.
⁽³⁾ سیستم عصبی محیطی (Peripheral Nervous System): بخشی از دستگاه عصبی که خارج از مغز و نخاع قرار دارد و شامل اعصاب و گرههای عصبی است که اندامها و ماهیچهها را به سیستم عصبی مرکزی متصل میکند.
⁽⁴⁾ زخمهای در حال دانهبندی شدن (Granulating Ulcers): زخمهایی که در روند بهبودی، بافت دانهبندی (بافت قرمز و پرعروق جدید) در آنها تشکیل شده است.
⁽⁵⁾ سوزش سر دل (Heartburn): احساس سوزش در پشت جناغ سینه که اغلب به سمت گلو بالا میآید، ناشی از برگشت اسید معده به مری.
⁽⁶⁾ کهیر (Urticaria): ضایعات پوستی خارشدار و برجسته (برجستگیهای کهیری) که معمولاً در اثر واکنش آلرژیک ایجاد میشوند و به سرعت ظاهر و ناپدید میگردند.
⁽⁷⁾ دردهای روماتیسمی (Rheumatic Pains): دردهای مفصلی و عضلانی که مشخصه بیماری روماتیسم هستند و اغلب با التهاب، سفتی و بدشکلی همراه میباشند.
⁽⁸⁾ ترشح گوش (Otorrhea): ترشح چرک یا مایع از گوش، که میتواند نشانه عفونت گوش میانی یا خارجی باشد.
⁽⁹⁾ حلق (Fauces): در آناتومی، به روزنه خلفی حفره دهان که به حلق منتهی میشود، گفته میشود؛ شامل قوسهای کام و لوزهها.
⁽¹⁰⁾ سوند (Catheter): لولهای نازک و توخالی که برای تخلیه ادرار از مثانه یا تزریق مایعات به داخل آن، از مجرای ادرار عبور داده میشود.
⁽¹¹⁾ کافه کرودا (Coffea cruda): داروی هومیوپاتی تهیه شده از دانه قهوه خام. این دارو برای بیخوابی ناشی از پُری فکری، مسابقه ذهن و تحریک بیش از حد ذهنی کاربرد دارد.
⁽¹²⁾ بلادونا (Belladonna): داروی هومیوپاتی تهیه شده از گیاه شابیزک سمی. مشخصه اصلی آن شروع ناگهانی و شدید علائم، به ویژه سردردهای ضرباندار شدید با گرگرفتگی و گشاد شدن مردمکها است.
⁽¹³⁾ ایتوزا (Aethusa cynapium): داروی هومیوپاتی تهیه شده از گیاه جعفری احمق. یکی از داروهای اصلی برای استفراغ شدید شیر در نوزادان (به صورت شیر لخته) و برگشت غذا.
⁽¹⁴⁾ اورتیکا اورنس (Urtica urens): داروی هومیوپاتی تهیه شده از گیاه گزنه سوزان. این دارو به طور خاص برای کهیرهای همراه با سوزش و خارش شدید، و همچنین برای سوختگیها و نقرس کاربرد دارد.
